Atıksız Yaşam (Zero Waste), tüketimi ve dolayısıyla üretilen çöp miktarını azaltmayı hedefleyen ekolojik bir harekettir. Doğada çöp bulunmadığı fikrinden hareketle doğayı taklit eden Sıfır Atık yaşam tarzını benimsemek, günümüzde en sürdürülebilir yaşam biçimlerinden biridir. Sıfır Atık anlayışı, çöp toplama tesislerine gönderilen malzeme miktarını azaltıp çöpün üretilmesi, taşınması veya bertaraf edilmesinden kaynaklanan kirliliği en aza indirerek tüm çevresel alanları etkiler. Sıfır Atık hareketinin amacı imkansıza yakın gibi görünebilir, bununla birlikte tüketim alışkanlıklarımızın çevreyi nasıl etkilediğine daha fazla dikkat etmemizi sağlar.

Fotoğraf: Pexels – Polina Tankilevitch/ Atıksız Yaşam Mümkün mü?

Atıksız Yaşamın 5 Temel Prensibi

Bugünkü mevcut sistem, bir ürünü kullanım süresi dolduğunda atığa dönüştüren doğrusal bir ekonomidir. Oluşturulan ürünlerin geri dönüştürülebildiği bir geri dönüşüm ekonomisi de bulunmakla birlikte, sadece geri dönüşümün dünyanın atık sorununa çözüm olmadığı da bir gerçektir. Sıfır Atık hareketinin önerdiği döngüsel ekonomi, üretilen tüm ögelerin kullanım süreçleri göz önünde tutularak oluşturulması fikrinden doğar.

2013 yılında Bea Johnson, “The Ultimate Guide to Simplifying Your Life by Reducing Your Waste” adlı kitabında atıksız yaşamın beş R’sini ortaya koyar: Refuse, Reduce, Reuse, Recycle, Rot. Türkçeye çevirirsek “Reddet, Azalt, Yeniden Kullan, Geri Dönüştür, Çürüt”. Gelin, atıksız yaşamın bu 5 prensibine yakından bakalım:

  • Reddet

Sürecin en başından itibaren atığın ortadan kaldırılmasına yardımcı olan reddetmek, anında çöpe dönüşen ücretsiz ürünlere “Hayır” demekle ilgilidir. Günlük olarak reddedebileceğiniz tek kullanımlık kahve fincanları veya mutfak eşyaları ile pipetler gibi tek kullanımlık plastikler bunlardandır. Çoğumuz, genellikle “Evet” deme ve eşantiyon çantaları, ücretsiz kuponları, katalogları, dergileri, broşürleri ücretsiz olduğu için kabul etme eğilimi gösteririz. Bunun yerine ihtiyacınız olanları kabul edip olmayanları reddedebilirsiniz. Reddetmenin sürdürülebilir yolları vardır: Kahve fincanları için yeniden kullanılabilir bir alternatif bulabilir, el ilanlarının telefonunuzla bir fotoğrafını çekebilirsiniz.

Fotoğraf: Unsplash – Chosen / Atıksız Yaşam Mümkün mü?
  • Azalt

Reddetmekle birlikte ilerleyen tutum olan tüketimin azaltılması, neye ihtiyacınız olduğu konusunda gerçekçi bir şekilde düşünmenizi ve satın alma davranışınızı etkilemeyi hedefler. Ucuz olan yerine kaliteli bir ürün alarak kullanım süresini uzatabilir, ürünleri bakım talimatlarına uygun kullanarak dayanıklılıklarını artırabilirsiniz. Yeniden doldurulabilen kişisel bakım ürünlerini tercih etmeniz ambalaj atıklarının azaltılmasına yardımcı olabilir.

  • Yeniden Kullan

Yeniden kullanım ve onarım el ele ilerler. Eskiyen eşyanızın yenisini alıp almayacağınıza karar vermeden önce, onu yeniden kullanmanın veya tamir etmenin yollarını araştırabilirsiniz. Bu, tüm giyim, mobilya ve teknoloji ürünleriniz için geçerlidir. Telefonunuz veya dizüstü bilgisayarınız bozulursa hemen yenisini satın almak yerine, önce onarım seçeneklerini araştırabilirsiniz. Yeniden kullanmak, aynı zamanda eski eşyalarınızı satmak ya da bağışlamak anlamına da gelir; böylece eski eşyalarınız çöplük yerine sevgi dolu evlere gider. İkinci el satın alarak da yeniden kullan prensibini yerine getirebilirsiniz. Kitapları, müziği ve filmleri yeniden kullanmanın gerçekten harika bir yolunu sunan kütüphane üyeliklerini değerlendirebilirsiniz.

  • Geri Dönüştür

Atıkları azaltmanın en yaygın yollarından biri onları geri dönüştürmektir ancak geri dönüşüm her zaman ideal bir çözüm değildir. Plastik ambalajlardan kaçınarak plastiğe olan talebi azaltmak ve kompost haline getirilebilen malzemeleri kullanarak alternatif ambalaj talebini artırmak gibi stratejiler daha etkilidir. Geri dönüşüm malzemelerinizi yerel düzenlemelere göre ayırdığınızdan ve malzemeleri temizlediğinizden emin olmanız da önemlidir.

Fotoğraf: Unsplash – Sigmund / Atıksız Yaşam Mümkün mü?
  • Çürüt

Evsel atıkların çoğunluğunu oluşturan ve tamamen toprağa dönüşebilen organik atıkların toprak için harika bir gübre oluşturmasını sağlayabilirsiniz. “Kompost yapmaya vaktim yok” diye düşünebilirsiniz ve bu sizin için doğru olabilir. Bununla birlikte, kompost yapmayı eskisinden biraz daha kolay hale getiren birçok farklı yol var. Örneğin, vermikültür kompostlama, sınırlı bir açık alanınız varsa veya açık alanınız bulunmadığında harika bir seçenektir.

Fotoğraf: Unsplash – Lenka Dzurendova / Atıksız Yaşam Mümkün mü?

Yeni Başlayanlar İçin Pratik Atıksız Yaşam Önerileri

Atıksız yaşam biçimine doğru basit adımlar atmak yalnızca atık miktarının azalmasına yardımcı olmakla kalmaz, aynı zamanda bütçeniz için tasarruflu bir yaklaşım oluşturur. Çöp toplama tesislerine, yakma fırınlarına veya okyanusa çöp gönderilmemesini hedefleyen Sıfır Atık uygulamalarını hayata geçirmek zor gibi görünebilir. Örneğin, kendi sabununuzu üretmek pratik bir çözüm olmayabilir. Bununla birlikte Sıfır Atık için pratik uygulamalarla yola çıkmak daha kolay ve motive edicidir. İşte, yeni başlayanlar için pratik öneriler:

  • Plastik saklama kapları yerine temizlenebilir, tekrar kullanılabilir ve kolaylıkla taşınabilir cam ve paslanmaz çelik kapları tercih edin.
  • Pratik olduğu için mutfakta sıklıkla kullandığınız streç film vb plastik ürünler yerine doğal ürünleri tercih edebilirsiniz. Bu ürünler yerine hem çevreye hem de sağlığınıza zarar vermeyen ürünler tercih edebilirsiniz. Bu nokta sizi hindistan cevizi yağı, çam reçinesi ve balmumu içeriğini sertifikalı organik pamuklu kumaşa emdirerek üretilen Mumo Wrap ile tanıştırmak isteriz.
Fotoğraf: Mumo Wrap / Atıksız Yaşam Mümkün mü?
  • Tek kullanımlık kağıt ürünleri kullanmayın. Kağıt havlular ve peçeteler yerine yeniden kullanılabilir kumaş versiyonlarını seçin.
  • Gıda israfını en aza indirin.
  • Bir tezgah üstü kompost kutusu kurun. Kompostlanabilir ögeler; meyve ve sebze parçaları, yumurta kabuğu, kahve telvesi, ağartılmamış kağıt, çay poşetleri, hastalıksız ev bitkileri ve çok daha fazlasıdır.
  • Plastik torba kullanmaktan kaçının. Kanvas, file, kumaş, geri dönüştürülmüş veya geri dönüştürülebilir plastikten yapılmış büyük alışveriş torbalarını kullanmaya başlayın.
  • Alışverişlerinizi mevcut en büyük boyutta veya toplu olarak satın alın ve daha küçük eko-akıllı kaplara bölün.
  • Evinizde kendi yaptığınız çok amaçlı temizleyiciyi kullanın: Bir sprey şişesine 1⁄2 fincan beyaz damıtılmış sirke ve 1 fincan su koyup üzerine on damla çay ağacı, lavanta, limon veya okaliptüs esansiyel yağını ekleyerek organik temizleyicinizi kolayca yapabilirsiniz.
  • Yeniden kullanılabilir bir saklama kabı ile iş yerinize öğle yemeğini evinizden getirin.
  • Su veya kahve içmek için gün boyu kullanabileceğiniz metal veya cam su şişelerini tercih edin.
  • Yiyecek ve mutfak artıklarını, bahçe atıklarını ve geri dönüştürülebilir malzemeleri ayırın.
  • Kırılmamış cam, bazı plastikler, kağıt ve karton, teneke ve alüminyum kutular da dahil mümkün olan her şeyi geri dönüşüme gönderin.
Fotoğğraf: Unsplash – Markus Spiske / Atıksız Yaşam Mümkün mü?

Daha fazlası için Ruhun Doysun farkındalık hareketinin önerilerini de inceleyebilirsiniz. Ayrıca Kadıköy Belediyesi’nin atıksız yaşam hareketini destekleyen Dükkan girişimine de göz atabilir, ekolojik ürünleri hayatınıza dahil edebilirsiniz. Sürdürülebilir üretim anlayışını benimsemiş markalardan, yerel üreticilerden ve kooperatiflerden tedarik ettikleri ürünleri sunan Dükkan ve benzeri yerlerden ihtiyaçlarınızı temin ederek ekolojik dönüşüm yolunda önemli bir adım atabilirsiniz.

Siz de Atıksız yaşam alışkanlıklarını uygulamanın size anlamlı ve uygun gelenlerinden başlayarak harekete destek verebilir, gezegenimize bir iyilik yapabilirsiniz.

Önemli Not: Bu içerikteki hiç bir marka/ürün ile ücretli bir işbirliği yapılmamıştır.