Gastlighting’in ana amacı kişiyi şüpheye sürüklemektir. Toksik ve zorba kişilerin, hedefledikleri kişiye uyguladıkları manipülasyon ile kendini, yargılarını ve gerçekliğini sorgulamasına sebep olan bir duygusal istismar türüdür. Sinsi ve genellikle gizlice uygulanır. Sonucunda Gaslighting mağduru olan kişi kendi akıl sağlığından şüphe duymaya başlar.

“Gaslighting” terimi, bir tiyatro oyunundan sinema sahnelerine taşınmış “Gaslight” filminden gelir. Filmde evli bir çiftin ilişkisi anlatılır. Ingrid Bergman’ın canlandırdığı karakter, Charles Boyer’in canlandırdığı kocası tarafından manipülasyona uğrar ve duygusal istismar ile akıl sağlığını yitirdiğine ikna edilmeye çalışılır. Ve Gaslighting, 1970 yılında psikanaliz literatüründe yerini alır.

Özetle gaslighting, yaşanmış bir anı tekrar düşündürtmek, sorgulatmak, bunu yaparken karşısındakinin duygularını küçümseyip, yalan söyleyerek hikayeyi kendi istediği şekile sokmak ve suçlu hissettirmektir.

Gaslighting kasıtlı ya da kasıt dışı uygulanıyor olabilir. Ancak her koşulda bir manipülasyon şeklidir. Evliliklerde, arkadaşlar arasında, ebeveynlerde ya da iş yerinde ortaya çıkabilir.

Gaslighting’e uğradığınızı nasıl anlarsınız?

Bu teknik tüm gerçeklik algısını baltalar. Sizi sersemletir ve sizde bir sorun olup olmadığını sorgulamanıza yol açar. Eğer gaz lambası ile aydınlatılıyorsanız, kendinizde aşağıdaki durumları gözlemleyebilirsiniz.

  • Eskisinden daha endişeli ve kendinizden daha az eminsinizdir. Gerçeklerden ve hislerinizden şüphe duyarsınız.  
  • Yaptığınız her şeyin yanlış olduğunu hissedersiniz.
  • Bir şeyler istediğiniz gibi gitmediğinde tüm hatanın sizde olduğunu düşünürsünüz.
  • Konuşmaktan ve duygularınızı ifade etmekten korkarsınız. Çünkü ifade ettiğinizde durum ters teper, haksız olan sizmişsiniz gibi hissettirilir.
  • Gereğinden sık özür dilersiniz.
  • Bir şeylerin yanlış olduğuna, yanlış gittiğine dair endişe hissedersiniz ancak ne olduğunu tespit edemezsiniz.
  • Sorulara verdiğiniz cevapların doğruluğundan emin değilsinizdir ve sürekli sorgularsınız.
  • Umutsuz hissedersiniz, eskiden zevk aldığınız aktivitelerden artık zevk almamaya başlarsınız.
  • Kararsızlık baş gösterir.
  • Eğer eşiniz tarafından “gaslighting”e uğruyorsanız, onunla yüzleşmekten kaçınırsınız, onun size karşı kötü davranışları için mazeretler üretirsiniz ve arkadaşlarınıza, ailenize bilgi vermekten kaçınırsınız.
Fotoğraf: Pexels – Odonata

Sizi gaz lambasıyla aydınlatan kişiler hangi taktikleri kullanır gelin birlikte bakalım.

  • Yalan söylerler.

Gaslighting uygulayıcıları genellikle patolojik yalancılardır. Yüzünüze karşı bariz bir şekilde çekinmeden yalan söylerler. Onlara karşı somut kanıt sunsanız dahi geri adım atmazlar. Yalan söylediklerini bilseniz bile sizi inandırma konusunda başarılı olabilirler ve siz bu yalan karşısında farklı tahminlerde bulunmaya başlarsınız.

  • Sizin duygularınızı ve düşüncelerinizi önemsizleştirirler.

Üzerinizde güç kazanmak için şu sorular ya da tepkilerle üzerinize gelirler; “Sakin olur musun?”, “Neden bu kadar hassassın?”, “Aşırı tepki veriyorsun.” Tüm bu sorular ve yaklaşım size yanıldığınızı düşündürtür.

  • Sizi gözden düşürmeye çalışırlar.

Gaz lambasını kullanan kişiler, hedefledikleri kişi hakkında dedikodular ve söylentiler yayarlar. Başkalarına sizin hakkınızda endişelendiğini, duygusal olarak oldukça zayıf ve dengesiz göründüğünüzü söylerler. Bunu yaparken niyetlerinin oldukça iyi olduğunu hissettirmeye çalışırlar. Ayrıca size gelip, insanların sizin hakkınızda böyle düşündüğü konusunda sizi ikna etmeye çalışabilirler.

  • Karşı suçlamaya başlarlar.

Onlarla girdiğiniz her tartışma sonucunda suçlu siz çıkarsınız. Tartıştığınız konu ne olursa olsun, konu yolundan saptırılarak yine suçlu olarak sizin gözükmenizi sağlayabilirler.

  • Hikayeleri yeniden yazarlar.

Hikayeleri kendilerini haklı gösterecek şekilde değiştirebilirler. Hikayeyi kendi lehlerine çevirecek şekilde sürekli olarak anlatacakları için sizi şüphe ettirmeye başlarlar. Ayrıca durumu yumuşatmak için sözleri ustalıkla kullanırlar. Seni ne kadar sevdiğimi biliyorsun, sana asla kasten zarar vermem.” gibi cümlelerle karşınıza gelebilirler. Bu sözler karşısındakine iyi hissettirir ancak yaşanan durum tekrarlanırsa bir anlam ifade etmezler.

Fotoğraf: Unsplash – Christin Hume

İş yerinde Gaslighting

İş yerinde gaslighting’in amacı, uygulayıcının hedef kişi üzerinde güç ve kontrol kazanmaya çalışması olabilir. Gastlighting iş yerinde özellikle uygulayıcının yalan söylemesi ve hedef kişiyi başarısız gösterme çabaları ile ortaya çıkabilir. Bu şekilde konumunu kötüye kullanan toksik yöneticiler olabilir.

Eğer Gaslighting’e uğradığınızı düşünüyorsanız, karşınızdaki kişinin söylediklerine değil hareketlerine odaklanmaya çalışın. Bu şekilde gerçekten gaslighting’e uğrayıp uğramadığınızı anlayabilirsiniz.

Düşüncenizden emin olduktan sonra mutlaka organizasyonda, uygun olduğunu düşündüğünüz bir yöneticiden destek rica edin. Bu psikolojik baskı size istifa etmeyi düşündürtebilir. Ancak şirketinizde başka bir ekibe geçebilir misiniz, yeni bir fırsat bulabilir misiniz bakmanızda fayda var. Ayrıca bu konuda size destek olabilecek liderler de olabilir.

Gaslighting’e uğrayan çalışanın üzerine düşen görevler kadar, organizasyona ve organizasyonda çalışan liderlere de bu anlamda çok görev düşüyor. Organizasyonların ve liderlerin gaslighting belirtirlerine karşı tetikte olması ve bu yönde aldıkları şikayetler olması durumunda dinlemeleri ve gerekli aksiyonları almaları lazım.

Ana Fotoğraf: Unsplash – Stefano Pollio

Bu yazılarımız da ilginizi çekebilir; Mobbing (Mobing) Nedir? Psikolojik Etkileri Nelerdir? ve İş Yerinde Zor İnsanlar ve Başa Çıkma Yöntemleri