Rasyonalizmin kurucusu, ünlü filozof Rene Descartes’ın “Düşünüyorum, öyleyse varım.” sözünü bilmeyen çok az kişi vardır. Evet; düşünüyoruz, akıl yürütüyoruz, sorguluyoruz çünkü insanız. Fakat düşünmenin de bir sınırı var. İngilizceden dilimize geçen “overthinking”, yani aşırı düşünme işte bu kırmızı çizgi. Bazen bir düşünceyi zihnimizde defalarca tekrarlar, aynı çemberin içinde dönüp durur, günlük hayatta tıkanır, bir türlü eyleme geçemeyiz. Bir tür zihinsel paralize olma durumu diye de tanımlayabileceğimiz aşırı düşünmeyi nasıl tespit edebiliriz, bu alışkanlığın önüne geçmek için neler yapabiliriz, biliyor musunuz? Gelin, bu soruların cevaplarına birlikte göz atalım.

Aşırı Düşünen Biri Olduğunuzu Nasıl Anlarsınız?

Hayatınızın akışını sekteye uğratan, olduğunuz yerde tıkanmış bir enerjiyle kalakalmanıza sebep olan aşırı düşünme alışkanlığına sahip olduğunuzu şu belirgin işaretlerden anlayabilirsiniz:

  • Kontrolü sizin elinizde olmayan durumları, çözüm bulamayacağınızı bile bile sürekli düşünürsünüz.
  • Geçmiş olayları takıntılı bir şekilde sorgular ya da gelecekteki olasılıklarla ilgili zihninizde kaygılı senaryolar oluşturursunuz.
  • Devamlı geçmişi veya geleceği düşünmekten anın keyfini çıkaramazsınız.
  • Tecrübelerinizden ders çıkarıp ilerlemek yerine “Ama şu şöyle olsaydı, böyle olmazdı” gibi faydasız düşüncelerle zaman kaybedersiniz.
  • Kendinizi yeni olasılıklara, maceralara kapatırsınız çünkü olabileceklerden korkarsınız.
  • En basit şey için bile eyleme geçmeniz zordur çünkü gereksiz detaylarla zaman kaybedersiniz.
  • Çözüm üretmek ve durumlara olumlu açıdan bakmak yerine endişelerde boğulursunuz.
Overthinking nedir?
Fotoğraf: Marcoventuriniautieri / Overthinking nedir?
  • Hayatınızda spontanlığa ve maceraya yer olmaz, her şeyi kontrol altında ve planlı tutmak için ekstra efor sarf edersiniz.
  • Zihniniz sürekli düşündüğü için uyku problemleri yaşarsınız.
  • İnsanların ve dış dünyanın sizinle ilgili düşüncelerine fazlasıyla kafayı takıp size verilen tepkileri beyninizde döndürürsünüz.
  • Kendinizi akışa bırakamazsınız.
  • Basit hatalarınızı bile zihninizde çok fazla düşünür, utanç ve pişmanlık hisleri duyarsınız.
  • Hayattan hep en kötüsünü beklersiniz. İyi olasılıklara zihninizde pek yer yoktur.
  • Basit hatalarınızı bile zihninizde çok fazla düşünür, utanç ve pişmanlık hisleri duyarsınız.
  • Hayattan hep en kötüsünü beklersiniz. İyi olasılıklara zihninizde pek yer yoktur.

Overthinking (Aşırı Düşünme) Alışkanlığını Kırmanın Yolları

Yukarıdaki işaretlerin ışığında, aşırı düşünmenin arkasında kontrol takıntısı ve anksiyetenin yattığını düşünmek yanlış olmaz. Kendinizde bu işaretlerden en az birkaç tanesini gözlemliyorsanız hemen paniğe kapılmayın. Yaşam kalitenizi olumsuz anlamda etkileyen bu kısır döngüden birkaç yapıcı alışkanlık ve egzersizle çıkmanız ve overthinking halini geride bırakmanız mümkün. İşte en pratik öneriler:

Kabullenin

Hayat bilinmezliklerle dolu bir yolculuktur. Her şeyden önce herkesin bu yolculukta deneyimlerle büyüdüğünü, hatalar yapabileceğini ve bunun fazlasıyla insana özgü olduğunu kabul edin. Akışın getireceği sürprizlere açık olun. Olayları iyi veya kötü olarak yargılamak yerine birer öğrenme fırsatı olarak görmeye çalışın. Bu, “mindfulness”; yani bilinçli farkındalıktır. Bu öğretiye göz atabilirsiniz.

Farklı bakış açılarını gözden geçirin

Olayları her zaman baktığınız yerden görmeyi bırakıp, farklı bir bakış açısıyla hayal etmeye çalışın. Bu kafanızdaki gürültünün ötesini görmenize yarayabilir. Bunun için yapmanız gereken ilk şey, kafanızda dönen düşünceleri not etmek. Sonrasında her birinin ne kadar geçerli olduğuna bakmak ve gerekiyorsa araştırmak. Örneğin, işte yapacağınız bir sunumla ilgili stres yaşıyorsunuz ve sürekli bu sunumun bir felaket olacağını düşünüyorsunuz, bu gerçekten olacak bir şey mi? Bunu desteklemeyecek gerçekler var mı?

Anda kalmaya çalışmak için meditasyon yapın

Meditasyon, en basit tanımıyla kendimizle sessizlikte baş başa oturup düşüncelerimizin zihnimizden akıp gitmesine izin vermektir. Kendinizi aşırı düşünürken bulduğunuzda sevdiğiniz sakinleştirici bir müziği açıp sadece oturun ve nefes alıp verişinize odaklanın. Gelen düşüncelere müdahale etmeyin, izin verin gelip gitsinler.

Overthinking Nedir?
Fotoğraf: Unsplash – Simon Rae / Overthinking Nedir?

Düzenli bisiklet sürün

Açık havada pedal çevirmenin belli bir süreden sonra zihni boşalttığı ve mutluluk hormonu salgılattığı bilimsel olarak kanıtlanmış bir gerçek. Her gün yarım saatinizi bisiklete binmeye ayırdığınızda o takıntılı düşüncelerin sizden nasıl uzaklaştığına şaşıracaksınız. Yanında bir de bonus var: Rüzgar yüzünüzde gezinirken çocukluğunuzdaki özgürlük hissini yeniden keşfetmek!

Dikkatinizi başka yere çekecek hobi edinin

Sevdiğimiz bir aktiviteye odaklandığımızda zamanın nasıl geçtiğini anlamayız. Kendi iç dünyamızı üretken bir kanaldan dışarıya akıttığımız sırada zihnimiz aşırı düşünemez çünkü buna fırsat bulamaz. Resim, yaratıcı yazım, kodlama, farklı bir mutfak kültürünü öğrenme, örgü, spor… Her neyi yapmaktan keyif alıyorsanız zihninizdeki takıntılı düşüncelerin yerine onu koyun ve gerçek üretkenliğin hayat kalitenizi nasıl artırdığını kendi gözlerinizle görün!

Overthinking Nedir?
Fotoğraf: Unsplash – Rebecca Grant / Overthinking Nedir?

Büyük resmi görmeye çalışın

Kendinizi düşünce treninde bulduğunuzu hissettiğiniz an durun ve kafanızda bir adım geriye atın. Kafanızda şu anda dolaştırdığınız sorular ve endişelendiğiniz konuların ne kadarı gerçekten olabilir. Ya da 5 – 10 senelik dönemde hangisi hala önemini bu kadar koruyor olabilir. Bir adım geri çıkmak, her zaman düşüncelerinizi kontrol altına almada işe yarayacak bir yöntemdir.

Öz şefkat üzerine odaklanın

Geçmişteki hatalara takılıp kalmak ve sürekli onları düşünmek, her konuyu onlara bağlamak sizi sadece daha fazla endişeye sürükler. Hala geçen hafta yaptığınız bir şey yüzünden kendinizi suçluyorsanız, hemen durun ve öz şefkat üzerine çalışmaya başlayın. Bunun ilk adımı olarak; sizi strese sokan bir düşünceyi not edin. Bu düşünceyle ortaya çıkan bedensel tepkilerinize ve duygularınıza dikkat edin. Fark edin ve kabul edin. Kendinize ulaşmak için kullanabileceğiniz “Ben yeterliyim”, “Kendimi bu şekilde kabul ediyorum” gibi bir ifadeyi benimseyin.

Aşırı düşünme (overthinking) alışkanlığının temelinde yatan anksiyete ile ilgili bilgilendirici bir konuşmayı şu bağlantı üzerinden Türkçe altyazı seçeneği ile izleyebilirsiniz.