Son zamanlarda psikolojiyle ilgilenenlerin en sık duyduğu kavramlardan biri olan pozitif psikoloji genel olarak hayatı yaşamaya değer kılan her şeyin bilimsel çalışması olarak ifade edilebilir. Pozitif psikoloji, insanın düşünce, duygu ve davranışlarını kötüyü onarmak yerine iyiyi inşa eden ve zayıf yönler yerine güçlü yönlere odaklanan bir yaklaşımla irdeler.

Pozitif Psikoloji Neye Odaklanır?

Mutluluk, neşe, ilham ve aşk gibi olumlu deneyimlere odaklanan pozitif psikoloji; minnettarlık, esneklik ve şefkat gibi özellikleri konu alır. Kavramın temelini karakterin güçlü yönleri, iyimserlik, şükran, şefkat, öz şefkat, öz saygı ve özgüven gibi konular oluşturur. Konular incelenirken, insanların nasıl gelişebileceği ve hayatlarını en iyi şekilde nasıl yaşayabileceğine odaklanılır.

Pozitif yaklaşım, insanın gelişimini destekleyerek anlamlı ve tatmin edici bir hayat sürmesine yardımcı olmayı hedefler. Bireyin doğasının güçlü yanlarını anlamaya çalışan yaklaşım, psikolojinin yalnızca patolojik durumlarda değil, güç ve erdemle ilgili konulardaki önemini de ortaya koyar.

Fotoğraf: Pexels – Viktor Forgacs

Pozitif Psikolojinin Hedefleri Nelerdir?

Söz konusu çalışma alanının hedefleri,

  • Sıradan bir yaşamı daha tatmin edici bir hâle getirmek,
  • Zayıflıklarla baş edebilmek kadar güçlü yönleri öne çıkarmayı öğrenmek,
  • Sürekli mücadeleden uzaklaşarak hayata uyum sağlamaya yönelmek,
  • Olumsuz bir düşünce biçimi yerine realist ve iyimser düşünce biçimini öne çıkarmak,
  • Geçmişi geride bırakıp geleceğe odaklanmak,
  • Bireyin elinde olmayan kötü tecrübeleri bir yana bırakıp daha fazla kontrol edilebileceği durumlara odaklanmasını sağlamak olarak sıralanabilir.

Pozitif Psikoloji: Ortaya Çıkışı ve Temel Kavramlar

Temeli ilk çağ filozoflarına kadar dayanan pozitif psikoloji günümüzde danışmanlık psikolojisinin alt alanlarından biri olarak kabul edilir. Martin Seligman’ın 1998’de ortaya attığı kavramın öncüleri arasında Mihaly Csikszentmihalyi ve Christopher Peterson da bulunur. Pozitif psikoloji kelime olarak ilk kez kullanıldığı 2000’den beri çok aşamalı tedavi programına odaklanır. Ve süreç boyunca birey sadece hasta rolünü üstlenmekle kalmaz, aynı zamanda kendisinin terapisti de olur.

pozitif psikoloji
Fotoğraf: Pexels – Binti Malu

Pozitif yaklaşımın temelini oluşturan kavramların başında akış (flow) gelir. Bireyin yaptığı işin içinde kaybolmasını ifade eden akış, farkındalığın ortadan kalkmasına neden olur. Csikszentmihalyi’ye ait olan akış kavramı, yüksek konsantrasyon ile karakterize edilir. Yaratıcılık, içgörü ve becerileri geliştirme gibi terimlerle ilişkilendirilen kavram, içsel olarak ödüllendirici tecrübeyi ifade eder.

Farkındalık (mindfulness) da pozitif psikoloji için önemli kavramlar arasında yer alır. Bireyin o anki deneyimlerine bilinçli olarak yoğunlaşmasını anlatan kavram, düşünce ve duygulara odaklanmayı temel alır. Sonuç olarak farkındalık depresyon, kaygı ve stresin azalmasına yardımcı olabilir. Öğrenilmiş iyimserlik, iyi oluş ve kendine şefkat gösterme kavramları da ilgili alanın temelini oluşturur.

Önem ve Öneriler

Dünya her gün küresel hastalıklar, iklim değişiklikleri, istenmeyen doğa olayları ve savaşlarla karşılaşmaktadır. Böyle bir dünyada insanların yeniden ayağa kalkmasını sağlayan, yaşama sevinci ve umut aşılayan bilimsel yaklaşım bir ihtiyaç hâlini alır Pozitif psikoloji insanların olumlu yönlerini ve kendini geliştirme potansiyellerini güçlü şekilde vurgular. İlgili literatür incelendiğinde, psikolojik iyi oluş ve farkındalık düzeyleri yüksek insanların gerek fiziksel gerekse psikolojik açıdan daha sağlıklı olduğu gözlenebilir. Literatürde söz konusu bireylerin bağışıklık sisteminin daha güçlü, özgüveninin yüksek olduğu ve daha uzun yaşadığı bulgularına da rastlanır.

Gelişmeye ve ilerlemeye devam eden alanın gelecekte diğer bilim alanlarıyla bütünleşerek güçleneceği öngörülmektedir. Hayatı daha iyiye götüren hipotezleri destekleyen yaklaşım, pozitivist bilim felsefesine yatkınlığının katkısıyla gelişimini sürdürür. İnsan davranışlarını anlamayı temel edinen çalışma alanı, genel olarak psikoloji bilimine de farklı bir bakış açısı kazandırır.

pozitif psikoloji
Fotoğraf: Unsplash – Nathan Dumlao

Son olarak; pozitif psikolojiyle ilgili daha fazla bilgi için “Martin Seligman’dan Pozitif Psikoloji Üzerine” başlıklı TED konuşmasını izleyebilirsiniz. “Foundations of Positive Psychology Specialization” ve “Pozitif Psikoloji-Alan Carr” isimli kitaplarda alana dair sorularınızın cevaplarını bulabilirsiniz.

Ana Görsel: Pexels – Kamaji Ogino

Bu içeriklerimiz ilginizi çekebilir; Overthinking Nedir? Nasıl Başa Çıkabilirsiniz? ve Kronik Stres: Belirtileri ve Başa Çıkmanın Yolları