Hiç “mükemmeliyetçi” olarak etiketlendiniz mi? Yoksa öyle olduğunuzu mu düşünüyorsunuz? Mükemmeliyetçiliği doğru şekilde kullanabilmek detaylara çok dikkat ettiğimizi ve işleri doğru yaptığımızı gösterir. Ancak takıntılılık derecesinde bir mükemmeliyetçilik yarardan çok zarar verebilir. Bu durumun aşırı biçimde yaşanması benlik saygısı başta olmak üzere ikili ilişkilerin zarar görmesine ve ciddi sağlık sorunlarının ortaya çıkmasına neden olabilir.

Araştırmalar, yaşam tarzlarını ve kendilerini mükemmelleştirmeye çalışan insanların sayısının arttığını göstermektedir. Bu yazıda, mükemmeliyetçiliğin nasıl tespit edilebileceğine, ne gibi zararları olduğuna ve üstesinden nasıl gelinebileceğine bakacağız.

Mükemmeliyetçilik Nedir?

Mükemmeliyetçilik, sizi gerçekçi olmayan hedeflere ulaşmaya iten ve kendi kendini yenen düşünce kalıpları kümesidir. Bu düşünme kalıbına sahip olan insanlar, adaptif mükemmeliyetçiler ve maladaptive mükemmeliyetçiler olmak üzere iki gruba ayrılır. Adaptif mükemmeliyetçiler becerilerini sürekli geliştirmek isterler. Bu gruptaki kişilerin yüksek standartları vardır ve her konuya gelişme arzusuyla yaklaşırlar. Bu, daha sağlıklı bir mükemmeliyetçilik türüdür. Bununla birlikte maladaptive mükemmeliyetçiler, başardıklarıyla asla tatmin olmazlar ve bir şey mükemmel değilse onu reddederler. Başarısızlık, endişe, mutsuzluk ve diğer acı verici duygulardan korkabilirler.

Şimdi Değiştirmeniz Gereken Bir Özellik: Mükemmeliyetçilik
Şimdi Değiştirmeniz Gereken Bir Özellik: Mükemmeliyetçilik

Mükemmeliyetçilik Kişiye Nasıl Zarar Verir?

Maladaptive mükemmeliyetçiler uzun vadede büyük zararlara neden olabilir. Bu düşünüş biçiminin kişiye verebileceği zararlar aşağıdaki gibidir:

  • Yüksek, gerçekçi olmayan hedefler
  • Her zaman en iyi olma arzusu ve bunun tersi durumlarda görevden kaçınma
  • Hataları başarısızlık olarak görme ve başkalarından gizleme
  • Her şeyi mükemmel kılabilmek adına yoğun zaman harcama
  • Başarılı bir sonuç garanti edilmediği sürece risk almaktan kaçınma
  • Diğer insanların ne düşündükleriyle aşırı ilgilenme ve kusurlar açığa çıktığında reddedilme korkusu yaşama
  • Eleştiri veya geri bildirimleri kabul etmeme
  • Gerçekçi olmayan standartlara sahip olma ve diğerlerini aşırı eleştirme
  • İşler plana uygun gitmediğinde yoğun bir stres yaşama ve endişe duyma
  • En iyisini yapmak adına kapasiteyi fazla zorlama
  • İkili ilişkilerde memnuniyetsiz bir tavır takınma

Bu çerçevede düşünüldüğünde mükemmeliyetçi düşünme biçimi kişinin tüm hayatını zora sokabilir. Mükemmeliyetçi kişiler, sadece en iyisini yaptıklarında çevre tarafından kabul edilecekleri gibi bir düşünceye sahiptir. Bu nedenle hata yapmak her zaman korku verir. Onaylanmaya yoğun bir şekilde ihtiyaç duyan bu kişiler, ikili ilişkilerde ve diğer tüm işlerde ayrıntılarda boğulurlar. Her şey için plan yapabilirler ve bu konuda oldukça başarılıdırlar.

Şimdi Değiştirmeniz Gereken Bir Özellik: Mükemmeliyetçilik
Fotoğraf: Unsplash – Ksenia Makagonova / Şimdi Değiştirmeniz Gereken Bir Özellik: Mükemmeliyetçilik

Mükemmeliyetçilik Nasıl Bir Özelliktir?

Mükemmeliyetçilik, gurur duymanız ya da utanmanız gerektiğinden emin olmadığınız belirsiz terimlerden biridir. Kendinizi mükemmeliyetçi olarak nitelendirmek, bir iş görüşmesinde en büyük zayıflığınızın her zaman iş düşünmek ve hafta sonlarını bile işe ayırmak olduğunu söylemek gibidir. Peki, mükemmeliyetçilik övünülecek bir nitelik mi yoksa başarının bir engeli mi? İkisi de olabilir.

Mükemmeliyetçilik literatürü iki tür mükemmeliyetçiyi birbirinden ayırır: Uyarlanabilir veya pozitif mükemmeliyetçiler, uyumsuz veya olumsuz mükemmeliyetçiler. İki tür farklı olduklarından dolayı daha benzerdir. Her iki tür mükemmeliyetçi yüksek standartlar belirler ve yüce hedeflerin peşinde koşar. İkisi de istediklerini elde etmek için eşit derecede çalışır ve ikisi de iyi bir iş yapmayı çok önemser. Her ikisi de amansız çabalarının bir sonucu olarak güçlü beceriler geliştirir ve sonunda her ikisi de yaptıkları işte parlar. Ama küçük bir fark var, bu küçük fark onları büyük bir şekilde ayırır: Pozitif mükemmeliyetçiler başarı odaklıdır. Negatif mükemmeliyetçiler ise başarısızlık odaklıdır. Kazanmak hem olumlu hem de olumsuz mükemmeliyetçiler için gerçekten önemli olsa da kazanmak isteme nedenleri önemli ölçüde farklılık gösterir.

Gerçek şu ki hepimizin içinde biraz olumlu ve biraz olumsuz bir mükemmeliyetçi var. Mükemmel olmak istemek doğal bir eğilimdir. Değerli bir ürün yaratma, iyi bir hizmet sunma ve yüksek performans elde etme arzusu bir kusur değildir. Bu sağlıklı bir istek. Ancak pozitif mükemmeliyetçiliğimiz bizi ileriye taşıyabilirken negatif mükemmeliyetçiliğimiz ise bizi geride tutabilir. Kendi hayatınızda olumlu veya olumsuz bir mükemmeliyetçi olarak faaliyet gösterip geçirmediğinizi nasıl anlayabilirsiniz? Kısa bir cümleyle özetlemek gerekirse; “Daha iyi olabilir.” ve “Yeterince iyi değil.” arasındaki fark konusunda çok açık olun. Durumu tespit etmeye buradan başlayın. Çalışmanızı tanımlamak için hangisini daha sık kullanıyorsunuz?

Şimdi Değiştirmeniz Gereken Bir Özellik: Mükemmeliyetçilik
Fotoğraf: Unsplash – Brett Jordan / Şimdi Değiştirmeniz Gereken Bir Özellik: Mükemmeliyetçilik

Kitap Önerileri

Yaşanmış örnekler ve pratik öneriler sunan, Roz Shafran, Sarah Egan ve Tracey Wade tarafından kaleme alınmış olan ‘Mükemmeliyetçilik’ kitabını tavsiye edebiliriz. Üç bilim insanı tarafından yazılmış olan bu kitapta mükemmeliyetçiliğin kapsamlı bir tanımını bulabilir ve Bilişsel Davranış Teknikleri’nin uygulandığı egzersizlerden yardım alabilirsiniz.

Uzman Psikolog Zehra Erol tarafından kaleme alınan ‘Mükemmeliyetçi Kişilik’ kitabı da bir diğer önerimiz. Modern çağ insanının mükemmellik çabasını ayrıntılı bir biçimde işleyen kitap mükemmeliyetçiliğin sebeplerini, yetersizlik duygusunu, bu duyguya neden olan kişilik özellikleri ve aile yapısını ele alarak bu duyguyu gözden geçirmenize yardımcı oluyor.

Klinik Psikolog ve Yazar Beyhan Budak’ın bu konudaki videosunu da buradan izleyebilir ve bu durumu neden yaşadığınız adına önemli bilgiler alabilirsiniz.